Aşuk ile Maşuk Oyunu ve Hikayesi

Aşuk ile Maşuk denilince akla gelen iki şey vardır. Biri orijinal kadın ve erkek kostümleriyle oynanan folklor oyunu diğeri de tasavvufta karşılığı olan Aşuk ile Maşuk hikayesi. Özellikle Ramazan eğlencelerinde sıkça görülen Aşuk Maşuk oyunu, Türkiye kültüründe ayrı bir yeri olan özel bir folklor gösterisi. Silifke yöresine ait olan Aşuk – Maşuk oyunu nasıl oynanır ve oyunun kökleri nereden gelir sorularına yanıt bulmaya çalışırken tasavvuftaki Aşuk ile Maşuk hikayesine de değinelim istedik. Bakalım Aşuk Maşuk ne demek ve nasıl bir yolculuğu var?

Aşuk ile Maşuk Oyunu

Hemen her yöresinde, kökleri önemli tarihsel birikime dayanan folklor oyunlarına rastlamak mümkün. Bu oyunlardan bazıları ise ulusal çapta üne kavuşmuş durumda. Silifke yöresine ait olan Aşuk ile Maşuk oyunu da işte böyle oyunlardan biri. Maşuk; Aşık olunan kişi anlamına geliyor. İki sevgilinin günümüz deyimiyle karşılıklı kur yapması, nazlanması anlamına gelen figürlerle oynanan Aşık ile Maşuk oyunu, oynanması da göründüğü kadar kolay olmayan bir oyun. Aşık olan kişinin erkek, aşık olunan yani maşuk olanın da kadın olduğu oyunu ise iki erkek dansçı oynuyor. Bedenlerini tamamen kapatan ve üst taraflarında büyükçe kadın ve erkek yüzlerinin olduğu kostümlerle oynanan bu folklor, içeriğinde çokça özel dans figürü barındırıyor. İzleyenlerin bir noktadan sonra kostümlerdeki kadın ve erkekle dansçıları özdeşleştirdiği oyun, esasen uluslararası çapta benzer modern örnekleri düşünüldüğünde eski ve özgün bir yere sahip bulunuyor.  Oyunu iki erkek dansçı icra ediyor ve oyun yüksek performans isteyen bir koreografiye sahip. Mersin ilinin Silifke ilçesine ait olan Aşık ile Maşuk oyunundan güzel bir örnek izleyelim.

 

 

Tasavvufta Aşuk ile Maşuk

Aşuk ile Maşuk, aynı zamanda tasavvufta da kendisine yer bulan bir öğretidir. Öncelikle tasavvufta aşk, Allah ile anılır ve gerçek aşktır. Allah aşk tek ve gerçek aşk olarak duyulan tüm aşkların hem kaynağı hem yansıması hem de varılacak son noktasıdır. İnsan aşık olur. Aşık olduğu kişiye karşı duyduğu tüm hisler karmakarışıktır ve heyecan yaratır. Bu aşk hali esasen hayattan kopuş ile hayata bağlanışı aynı anda yaşatır. Yani aşk, hem tutkulu bir bağlanma hem de gerçeklerden uzaklaştıran bir rüya alemi gibidir. Tutkulu bağlanış hali dünyanın maddi yanı, uzaklaşma ise dünyanın manevi yanı anlamına gelir. Hayatın maddi ve manevi olarak bir ikilik dengesinde olduğundan hareketle aşk, bu ikiliğin aynı anda özünü tatma görevi görür. Tasavvufta “ İlahi aşk, Allah’a duyulan aşk” anlamına gelen aşk da özünde sevgi olan insanın bir başkasına duyacağı aşk da esasen ilahi aşkın bir tezahürüdür. Sevgi öz ise ve aşka dönüş de öze dönüş ise bu anlamda Allah’a dönüş anlamına gelir. İşte tasavvuftaki aşkta maşuk olan Allah yani ilahi olan taraftır.

 

Aşuk ile Maşuk Hikayesi

Birçok farklı kaynakta yer alan Aşık ile Maşuk hakkında bir hikaye vardır. Öncelikle, Mevlana’dan aktarılan bu hikayeye bir göz atalım.

Aşık ve Maşuk birbirilerini çok seviyorlar, ancak bir türlü birbirlerine açılamayıp sevgileri ortada kalıyor. Bir gün aşık dayanamayıp maşukun evine gidiyor, kapıyı çalıyor.

İçerden bir ses geliyor:

—Kim o?

Aşık cevap veriyor.

-Benim.

Maşuk içeriden sesleniyor:

—Git buradan.

Aşık şaşırıyor. İnanamıyor, ama ayrılıyor kapıdan üzgün bir şekilde.

Dağlar, ovalar dolaşıyor maşukun aşkından ölecek duruma geliyor olaylara anlam veremiyor, lakin dayanamayıp tekrar maşukun kapısına geliyor, kapıyı çalıyor.

Yine içerden bir ses geliyor:

—Kim o? Diyor.

Aşık cevaplıyor.

-Benim.

Maşuk içerden sesleniyor.

—Git buradan

Aşık deliye dönüyor. Bir türlü anlamıyor aşkının bu tavrı ona niye yaptığını.

Kendini yollara vuruyor. Aşkıyla eriyor da sebebi bulamıyor. Günler ayları, aylar yılları kovalıyor. Ve bir gün Âşık kendini maşuğun evinde buluyor. Kapıyı çalıyor. İçerden bir ses

—Kim o?

Aşık cevaplıyor.

-Senim.

Maşuk içerden sesleniyor.

—Gir içeri o zaman.

 Ey dostlar Aşık aşkın özüne vakıf olabilmesi için senim diyebilmeyi öğrenmelidir.. “Bir canım, gel gör ki var yüz bin tenim, Neyleyip, netsem ki ağzım sır benim. Bunca insan var, “benim” hep “ben” diyen, Yok ki bir er, söylesin tek “ben senim.

Mevlana Celaleddin-i Rumi

Buradaki hikayede de geçen şekliyle anlatılmak istenen benlikten vazgeçip o olmak ve senle ben olmak aşkın en öz halidir. Tasavvufta yer alan aşuk yani aşk böyleyken peki maşuk nasıl bir karşılık alır? Tasavvufta ki buna hayatın hepinde demek daha doğru olacaktır; Aşk ve sevgi karşılıklı bir eylemdir. İnsanın sevgisini açığa vurması, sevgi kapısını açması ile karşısındakine bir sevgi yolu açması anlamına gelir. Bu anlamda aşık olan aşık olduğu ile kalmaz aynı zamanda maşuk olmanın da yolculuğuna başlar. Dolayısıyla seven insanın sevgi ile başlattığı yolculuğu sevilme ile tamamlanır. Bu tamamlanma hali de bir makama işaret eder ki bu makam; Makam-ı Maşuk yani Maşukluk makamıdır. Aşuk ile Maşuk olma hali birbirini tamamlama ve birbirleri olma halinin birlikteliği anlamına gelir.

Aşuk ile Maşuk Oyunu Ne Anlatır

Aşuk ile Maşuk Oyunu Ramazan etkinliklerinde

Yukarıda sözünü ettiğiniz Silifke yöresine ait olan Aşuk ile Maşuk oyununda sevgililerin karşılıklı olarak birbirlerine kur yapması aslında bir kavuşma – kavuşamama hikayesi de denilebilir. Tıpkı tasavvufta kendisine yer bulduğu şekilde madde ile mananın buluşması ve çekişmesi de aşkın içinde saklıdır. Leyla ile Mecun, Ferhat ile Şirin gibi aşk hikayelerinde kavuşamama hali ve aşkı için her şeyi yapmayı göze alan aşuk davranışı, oyun içinde maşuka karşı gösteririlir. Mevlana’nın hikayesinde olduğu gibi Aşuk ne zamanki Maşuk olur, o zaman Maşuk da Aşuk olur ve kavuşulur. Böylesine insan hayatının temelini oluşturan aşk gibi bir duygunun hem ilahi hem manevi anlamda işlendiği bu topraklar, folklorunda de Aşuk ile Maşuk oyununda kendisini göstermiştir. Aşuk ile Maşuk oyununa ait kaynaklarda doğrudan tasavvuftaki karşılıkları ile oyun arasında bir bağdan söz edilmese de oyunda geçen figürler, maşuk yani aşık olunan tarafın kaçışı, bu felsefe ile örtüşür.

Her yanında farklı medeniyetlerden kök almış folklor ve kültür hazineleri bulunan Türkiye’de, Aşuk ile Maşuk oyunu ve hikayesinin uzantıları da böylesine derin. Başta Ramazan eğlenceleri ve Türk kültürünün olduğu organizasyonlarda görülen Aşuk ile Maşuk oyununa şimdi bir de bu gözle bakın. Bir aşuk var bir maşuk; aşuk maşuk olursa maşuk olur aşuk.

www.delphinhotel.com