Sia Antik Kenti / Pisidia – Antalya

Sia Antik Kenti, Antalya – Dağbeli beldesinin 19. km doğusundaki Karaot Köyü sınırları içinde olduğundan Antalya’ya da oldukça yakındır. Antalya’nın kuzey dağlık kısmı antik dönmede Pisidia bölgesi olarak bilinmekteydi. Sia Antik Kenti de Pisidia’nın kentlerinden biridir. Bu kadar çok tahrip olmuş bir şehir olmasına rağmen Pisidia’nın en korunmuş şehirlerinden biri olarak bilinmesi, bu tahribatın boyutlarını gözler önüne sermekte yeterli olur sanırım. Kaldı ki kente ulaşmak için araç yolu bulunmadığından, kente ancak yürüyerek gitmeniz gerektiği halde bu kadar çok tahrip olabilmiştir. Bölge yoğun taşlık olmasına rağmen kente büyük oranda doğa, ağaçlar ve yoğun bir bitki örtüsü sahip çıkmıştır.

   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

“Sia Antik Kenti’ni 1892 yılında Berrard tarafından saptanmıştır. 1957 yılında Anadolu arkeolojisinin tanınmasından büyük emeği geçen filolog ve arkeolog George E. Bean tarafından da ziyaret edilmiştir. Pisidia üzerine araştırmalarıyla tanınan Mehmet Özsait, 1974 yılında burada incelemelerde bulunmuştur. Arkeolog Stephen Mitchell 1995-1996 yılları arasında kentte yüzey araştırmalarında bulunmuştur.”[1] Antik kentte yüzeysel araştırmaların dışında hiçbir ciddi kazı çalışması yapılmamıştır. O nedenle de birçok yapı kalıntısı tanımlanamamıştır. Sia Antik Kenti’nde 2000’li yıllarda yapılan en kapsamlı araştırma arkeolog Mehmet Kürkçü’nün yaptığı sarnıçlar üzerinedir. Kürkçü’nün kendi ifadesiyle, “Sia yakınlarında bulunan ve yöre halkı tarafından Çifte Sarnıç ya da sadece Çifte diye adlandırılan bir su yapısının modern literatüre kazandırılmasıdır.” Antik dönemlerde su temini suyollarının genellikle kaynaktan anıtsal yapılarla kente getirildiğini biliyoruz. Anadolu’da günümüze kadar su ana kaynağından köprüler, kemerler, kayalara açılmış kanallar ve künk kalıntılarının belirlenmesiyle sınırlı oldukları görülmektedir. Fakat özellikle Akdeniz’de birçok Likya, Pisidoa ve Hatta Kilikya bölgelerinde şehirler su kaynaklarına uzak ve yüksek tahkimli yerlere kurulduğu için bu bölgede yer alan pek çok antik kent su ihtiyacını su sarnıçları ile gidermeye çalışmıştır. Örneğin, bugünkü Alanya’da Kale surları sınırları içerisinde antik dönmeden kalma her bir evin kendisine ait olmak üzere 400’e yakın su sarnıcı bulunmuştur. Mehmet Kürkçü çalışmasında “Bir kentin su sisteminin incelenmesine yönelik çalışmalar yalnızca suyun kente gelişini ve bu amaçla düzenlenmiş su yollarıyla sınırlı kalmamalıdır. Kente sağlanan suyun depolanması, konutlara, işyerlerine, kamu binalarına, endüstriyel ve tarımsal kullanım alanlarına dağıtımının yanı sıra atık sularla birlikte yağmur sularının kentten tahliyesi konularını da araştırmaların içerisinde yer almalıdır.” demektedir.[2] “Bölgede sınırlı su kaynaklarından dolayı antik kentte bulunan su sarnıcı yağmur sularıyla beslenen bir su sarnıcıdır. Sarnıcın yapısı uzun kenarları eğmeçli dörtgen, bir forma sahip olup, ana kayadaki yarığın yontularak genişletilmesi ve daha kısa olan kuzey ve güney uçlarına farklı ölçülerde taşlardan duvarların örülmesiyle inşa edilmiştir.”[3] Kürkçü Sia Antik Kenti’nde tespit ettiği su sarnıçlarının hepsini, kaleme aldığı yazısında tüm özelliğiyle ayrı ayrı anlatmaktadır.

“Şehrin agorası yöre halkının taşdandam dediği tepede yer almaktadır. Agora çevresinde heykel kaideleri imparatorluk anıtının yanı sıra tapınak kalıntılarının olduğu kalıntılar yer almaktadır. Agoranın kuzeyinde bir su sarnıcı bulunmaktadır. Agoranın arka kısmında 18 basamaklı anıtsal bir merdiven de bulunmaktadır.”[4]

Sia Antik Kenti’nin etrafını çevreleyen surların tarihi Helenistik döneme kadar uzanmaktadır. Sur duvarlarının dışında iki katlı kule ve giriş kapısı ayakta kalmayı başarmış kalıntılardandır. Bu kalıntılar, sur duvarlarının hem içerisinde hem de dışarısında ev kalıntıları olarak da görülebilmektedir. Sur duvarları oldukça özenli bir işçiliğe sahiptir. Kentin özel sakinleri şehrin en yüksek kesiminde yaşamış olduğu, tepeyi çeviren doğu, kuzey ve güney kayalıkların üstünde yer alan çok katlı kulelerle güçlendirilmiş kesme taştan yapılmış kalın sur duvarlarına kentin batı tarafında rastlanmıştır. Evlerin ortak özellikleri çatılarda biriken yağmur suları ile beslenen şişe biçimli sarnıçlara ve yapıların zemin katlarında bulunan üç veya beş odaya girişi sağlayan açık avlulara sahip olmasıdır. Roma Dönemi öncesine ait tek yapı Bouleuterion’[5] kentin yamacının ortalarında surların içinde yer almaktadır. “Saha mitolojisinde birim egemen olarak açık koyu, gri, bej renkli, çoğunlukla masif, yer yer orta kalın katmanlı kreç taşları ile temsil edilmektedir. Genel olarak sıkı dokulu ve homojen bir yapıya sahip olan kreç taşları bol çatlaklı olup, çatlaklar genellikle ikincil kalsit ile doldurulmuştur.”[6]

 

 

 

 

 

Oturma alanının yedi sırası günümüze sağlam şekilde gelebilmiştir. 20 uzunluğundaki yapının 350 kişilik olduğu tahmin edilmektedir. Kente ait oldukça büyük bir alanı kapsayan nekropol vardır. Lahitlerin büyük bir kısmı tahrip edilmiştir. Ayakta olan birkaç lahit ise tahrip edilenlerin yapıları hakkında fikir vermekle birlikte kentteki yapıların özelliği burasının Pisidia şehri özelliği taşıdığını ortaya koyacak kadar görkemlidir.

 

 

Şehirde M.S. 3. yüzyıla ait olduğu düşünülen hamam yer almaktadır. Agora, stoa, tiyatro, odeion, stadion, tarzında gösteri yapıları nymphaion, anıtsal kapılar, kamu binaları, tapınak ve kilise gibi dini yapılar, nekropol yer almaktadır. Anıt mezarlar oldukça gösterişli olmakla birlikte şehirde iki kilise ve şehrin o terk edilmişliğine başka bir acınası manzara bırakan harabe görüntüsüne eşlik eden çam ağaçları sanki şehri çaresizce kenti insanlardan korumak istermişçesine sahiplenmiştir.

Silvan Güneş

Biyografi Yazarı

Alıntı & Resim & Fotoğraflar

* https://burdur.ktb.gov.tr/TR-155354/sia-antik-kenti.html

[1] < http://anadoluatlasi.com/index.php/tr/arkeoloji-haber/antik-kentler/item/34-sia>, 02.01.2020

[2] Mehmet KURKÇU, Güney/Güneybatı Pisidia Sarnıçlarına Bir Örnek: Sia Çifte Sarnıcı An Example of South/South West Pisidian Water Cisterns: The Double Water Cistern of Sia, <https://www.academia.edu/13445775/G%C3%BCney_G%C3%BCneybat%C4%B1_Pisidia_Sarn%C4%B1%C3%A7lar%C4%B1na_Bir_%C3%96rnek_Sia_%C3%87ifte_Sarn%C4%B1c%C4%B1_An_Example_of_South_South_West_Pisidian_Water_Cisterns_The_Double_Water_Cistern_of_Sia>, 01.01.2020

[3] M. KÜRKÇÜ; a.g.b. s.122

[4] Anadolu Atlası, a.g.b.

[5] Bouleuterion: Meclis binası.

[6] Mehmet Sökmen: https://www.youtube.com/watch?v=2esKSMHyJBw